Parafia Podstolice - Okres staropolski

Okres staropolski

Wioska Podstolice znajduje się na terenie, który w okresie poprzedzającym chrzest Mieszka I wchodził w skład państwa wielkomorawskiego, zamieszkiwanego tam przez plemię Wiślan. Główny ośrodek władzy znajdował się przypuszczalnie w najważniejszym grodzie nad górną Wisłą, którym był Kraków. Państwo to upadło na początku X wieku, jednakże tereny te posiadały już wtedy dobrze ugruntowany chrystianizm.

Ziemia wiślańska weszła w zakres wpływów chrześcijańskich od ośrodka silnie schrystianizowanego, jakim były Morawy. Z chwilą przyjęcia chrztu przez Mieszka I w 966 roku możemy mówić o organizacji państwa polskiego, którego podstawowym elementem była religia chrześcijańska.

W okresie wczesnopiastowskim i aż do schyłku XIII oraz początku XIV wieku, tereny Podstolic należały do prowincji krakowskiej, która była jedną z ośmiu, na jakie dzieliło się wtedy państwo polskie. Wokół grodów powstawały ludne osady handlowe i rzemieślnicze. Było to zjawisko typowe i powszechne. Osady, tzw. podgrodzia oraz osady targowe, bardzo szybko przyjęły charakter miast. Było to związane z oddzieleniem się pracy przemysłowej i handlowej od rolnictwa. W wyniku dalszych postępów gospodarczych tego okresu opartych na osadniczej polityce panującego oraz spowodowane naturalnym rozwojem ludnościowym kraju, w ciągu XI i XII wieku następowały kolejne zmiany osadnicze. Uzewnętrzniły się one przede wszystkim w ilościowym wzroście osad i ich powiększaniu się. Były to osady jenieckie i służebne. W tworzeniu tych drugich upatruje się dziś powstanie wsi Podstolice. U ich podstaw leży podział wśród ludności chłopskiej przeprowadzony przez panującego. Podział ten nastawiony był na maksymalną samowystarczalność, więc obejmował w zasadzie tylko pracę chłopów dla zwierzchności. Utworzonych było prawie czterdzieści kategorii ludności chłopskiej, zobowiązanych do zaopatrywania swego zwierzchnika w wyroby rzemieślnicze oraz w inne produkty, lub też dopełnienia wyspecjalizowanych posług. Chłopów tych określano nazwami urobionymi od rodzaju powinności. Spośród nich wielu wyznaczonych było do wykonywania osobistych posług kuchennych, stajennych itp. Byli to między innymi kucharze, piekarze, łagiewnicy oraz podstolicy, których zadaniem było usługiwanie przy ucztach. Wszyscy służebni utrzymywali siebie z dziedzicznych ról zwanych źrebami, a w swej szczególnej formie czynili jedynie zadość powszechnym obowiązkom chłopów wobec państwa.

Podstolicy, wśród około czterdziestu specjalności, należeli do bardzo wąskiego grona służb obok grotników, szczytników, złotników, sokolników czy pisarzy.

Celem łatwiejszego ściągania powinności dwór monarszy zmierzał do tego, aby dana wieś oddawała tylko jeden rodzaj produktu lub też pełniła jeden rodzaj powinności, w rezultacie czego powstawały wioski służebne, przybierając najczęściej nazwy pochodzące od uprawianego zawodu.

Nazwa wioski Podstolice pochodzi zapewne od nazwy "podstoli", który wśród urzędników ucztowych zajmował miejsce za: kuchmistrzem, stolnikiem, podczaszym i krajczym. Podstoli niejednokrotnie wyręczał stolnika w powierzonych mu sprawach gospodarczych dworu oraz sprawowaniu pieczy nad zastawą stołu monarszego. Mieszkańcy Podstolic, jak się wydaje, stanowili personel pomocniczy każdorazowego podstolego, oddając zarazem na jego utrzymanie tzw. naturalia, (tj. płody roli). Wśród mieszkańców znana jest jeszcze inna interpretacja nazwy, która jednak nie ma żadnych podstaw onomastycznych. Mówi się często, że Podstolice to jedna z pierwszych miejscowości pod Stolicą - Krakowem (Pod Stolica).

Nazwa miejscowości Podstolice w ciągu stuleci nie ulegała właściwie żadnym zmianom. Możemy zauważyć jedynie różnicę w jej pisowni. W połowie XIV wieku spotykamy ją jako "Podstolicz" (także: "Potstolicz", "Postolicz"), ale już w następnym stuleciu jako "Podstolycze" (także: "Podstholicze"). Obecna pisownia tej nazwy, a więc "Podstolice", ma swoje początki w końcu XVI wieku.

Ważną datą w dziejach Podstolic był rok 1387. Wtedy to Król Polski Władysław Jagiełło wystawił dokument datowany na 24 maja, nadający tej wiosce przywilej prawa niemieckiego w odmianie średzkiej. Podstolice były wtedy własnością wiernego rycerza Jagiełły, zwanego Piechnem z Obla.

Kolonizacja Wsi na prawie niemieckim pojawiła się w Polsce już pod koniec XII wieku jako wynik wielkiego ruchu emigracyjnego. Obok nowo powstałych, także miejscowości wcześniej istniejące dostępowały tego przywileju.

Otrzymywały więc taką samą organizację prawną i gospodarczą jak wioski kolonizowane. Warunkiem jednak takich przeobrażeń było zezwolenie władcy na rzecz właściciela wsi. Osadnictwo czynszowe na prawie niemieckim przyniosło dość daleko idące przeobrażenia życia wiejskiego. Przeprowadzono reformę gruntową polegającą na wymierzaniu jednostek roli, czyli łanów, które stanowiły podstawę pojedynczych gospodarstw. W Podstolicach było siedem łanów kmiecych, tzw. chełmińskich. Obok elementów gospodarki rolnej, nadawane prawo niemieckie miało także wielki wpływ na wprowadzenie do sądownictwa rozwiązań stosowanych już na zachodzie. Wieś taka otrzymywała sołtysa, który był organizatorem osady, stając się wasalem właściciela. W dokumencie wydanym dla Podstolic czytamy, iż kmiecie i mieszkańcy tej miejscowości mają odpowiadać jedynie przed sołtysem, ten zaś przed Piotrem - właścicielem lub jego legalnymi sukcesorami.

W roku 1511 na prośbę dzierżawcy Podstolic, Macieja z Miechowa, doktora medycyny i kanonika krakowskiego, Król Zygmunt I potwierdził i odnowił w całości ten przywilej nadany w 1387 roku.

Wstecz